Shiva Padadi Keshanta Varnana Stotram lyrics and meaning
॥ १ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 1
कल्याणं नो विधत्तां कटकतटलसत्कल्पवाटीनिकुञ्ज-
-क्रीडासंसक्तविद्याधरनिकरवधूगीतरुद्रापदानः ।
तारैर्हेरम्बनादैस्तरलितनिनदत्तारकारातिकेकी
कैलासः शर्वनिर्वृत्यभिजनकपदः सर्वदा पर्वतेन्द्रः ॥ 1 ॥
kaḻyāṇaṃ nō vidhattāṃ kaṭakataṭalasatkalpavāṭīnikuñja-
-krīḍāsaṃsaktavidyādharanikaravadhūgītarudrāpadānaḥ ।
tārairhērambanādaistaraḻitaninadattārakārātikēkī
kailāsaḥ śarvanirvṛtyabhijanakapadaḥ sarvadā parvatēndraḥ ॥ 1 ॥
On Kailāsa — where Vidyādhara women take shelter in the alcoves of golden peaks, where peacocks open their fans dancing to the falling waterfalls, and where the trumpeting of Gaṇeśa's elephant-voice fills the mountain caves — may that summit bestow auspiciousness.
॥ २ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 2
यस्य प्राहुः स्वरूपं सकलदिविषदां सारसर्वस्वयोगं
यस्येषुः शार्ङ्गधन्वा समजनि जगतां रक्षणे जागरूकः ।
मौर्वी दर्वीकराणामपि च परिबृढः पूस्त्रयी सा च लक्ष्यं
सोऽव्यादव्याजमस्मानशिवभिदनिशं नाकिनां श्रीपिनाकः ॥ 2 ॥
yasya prāhuḥ svarūpaṃ sakaladiviṣadāṃ sārasarvasvayōgaṃ
yasyēṣuḥ śārṅgadhanvā samajani jagatāṃ rakṣaṇē jāgarūkaḥ ।
maurvī darvīkarāṇāmapi cha paribṛḍhaḥ pūstrayī sā cha lakṣyaṃ
sō'vyādavyājamasmānaśivabhidaniśaṃ nākināṃ śrīpinākaḥ ॥ 2 ॥
The Piṇāka — Śiva's great bow — is the very essence of all divine wealth. It is that supreme weapon from which Śārṅga, the bow of Viṣṇu, was derived. May Śiva, the wielder of Piṇāka, protect us — he who is the foundation of every auspicious thing in the three worlds.
॥ ३ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 3
आतङ्कावेगहारी सकलदिविषदामङ्घ्रिपद्माश्रयाणां
मातङ्गाद्युग्रदैत्यप्रकरतनुगलद्रक्तधाराक्तधारः ।
क्रूरः सूरायुतानामपि च परिभवं स्वीयभासा वितन्व-
-न्घोराकारः कुठारो दृढतरदुरिताख्याटवीं पाटयेन्नः ॥ 3 ॥
ātaṅkāvēgahārī sakaladiviṣadāmaṅghripadmāśrayāṇāṃ
mātaṅgādyugradaityaprakaratanugaladraktadhārāktadhāraḥ ।
krūraḥ sūrāyutānāmapi cha paribhavaṃ svīyabhāsā vitanva-
-nghōrākāraḥ kuṭhārō dṛḍhataraduritākhyāṭavīṃ pāṭayēnnaḥ ॥ 3 ॥
This axe (paraśu) of Śiva — wielded by the arm that also cradles the deer — is the destroyer of demon armies, the feller of the forest of accumulated sins, and the cutter of the noose of worldly bondage. May it ever shine in Śiva's hand for our protection.
॥ ४ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 4
कालारातेः कराग्रे कृतवसतिरुरःशाणशातो रिपूणां
काले काले कुलाद्रिप्रवरतनयया कल्पितस्नेहलेपः ।
पायान्नः पावकार्चिःप्रसरसखमुखः पापहन्ता नितान्तं
शूलः श्रीपादसेवाभजनरसजुषां पालनैकान्तशीलः ॥ 4 ॥
kālārātēḥ karāgrē kṛtavasatiruraḥśāṇaśātō ripūṇāṃ
kālē kālē kulādripravaratanayayā kalpitasnēhalēpaḥ ।
pāyānnaḥ pāvakārchiḥprasarasakhamukhaḥ pāpahantā nitāntaṃ
śūlaḥ śrīpādasēvābhajanarasajuṣāṃ pālanaikāntaśīlaḥ ॥ 4 ॥
This trident (triśūla) of Śiva — worshipped and anointed by Pārvatī with sandal-paste and flowers — strikes terror into the hearts of enemies and protects, like a father, all those who have taken refuge at Śiva's feet. May that gleaming trident be our refuge.
॥ ५ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 5
देवस्याङ्काश्रयायाः कुलगिरिदुहितुर्नेत्रकोणप्रचार-
-प्रस्तारानत्युदारान्पिपठिषुरिव यो नित्यमत्यादरेण ।
आधत्ते भङ्गितुङ्गैरनिशमवयवैरन्तरङ्गं समोदं
सोमापीडस्य सोऽयं प्रदिशतु कुशलं पाणिरङ्गः कुरङ्गः ॥ 5 ॥
dēvasyāṅkāśrayāyāḥ kulagiriduhiturnētrakōṇaprachāra-
-prastārānatyudārānpipaṭhiṣuriva yō nityamatyādarēṇa ।
ādhattē bhaṅgituṅgairaniśamavayavairantaraṅgaṃ samōdaṃ
sōmāpīḍasya sō'yaṃ pradiśatu kuśalaṃ pāṇiraṅgaḥ kuraṅgaḥ ॥ 5 ॥
The deer held in Śiva's hand — its eyes wide with wonder — trembles with joy as it reads the sidelong glances that Pārvatī casts toward her lord. It has found the best of all places: the divine hand of Śiva, resting beside the heart of the Goddess herself.
॥ ६ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 6
कण्ठप्रान्तावसज्जत्कनकमयमहाघण्टिकाघोरघोषैः
कण्ठारावैरकुण्ठैरपि भरितजगच्चक्रवालान्तरालः ।
चण्डः प्रोद्दण्डशृङ्गः ककुदकबलितोत्तुङ्गकैलासशृङ्गः
कण्ठेकालस्य वाहः शमयतु शमलं शाश्वतः शाक्वरेन्द्रः ॥ 6 ॥
kaṇṭhaprāntāvasajjatkanakamayamahāghaṇṭikāghōraghōṣaiḥ
kaṇṭhārāvairakuṇṭhairapi bharitajagachchakravālāntarāḻaḥ ।
chaṇḍaḥ prōddaṇḍaśṛṅgaḥ kakudakabalitōttuṅgakailāsaśṛṅgaḥ
kaṇṭhēkālasya vāhaḥ śamayatu śamalaṃ śāśvataḥ śākvarēndraḥ ॥ 6 ॥
Nandī — lord of Śiva's divine bull-hosts — bears a golden bell at his throat whose ring fills Kailāsa's peaks. His mighty horns, tipped with moonlight, seem to swallow the summits of the mountain. May that foremost of Śiva's attendants, whose glance itself bestows blessings, protect us.
॥ ७ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 7
निर्यद्दानाम्बुधारापरिमलतरलीभूतरोलम्बपाली-
-झङ्कारैः शङ्कराद्रेः शिखरशतदरीः पूरयन्भूरिघोषैः ।
शार्वः सौवर्णशैलप्रतिमपृथुवपुः सर्वविघ्नापहर्ता
शर्वाण्याः पूर्वसूनुः स भवतु भवतां स्वस्तिदो हस्तिवक्त्रः ॥ 7 ॥
niryaddānāmbudhārāparimalataralībhūtarōlambapālī-
-jhaṅkāraiḥ śaṅkarādrēḥ śikharaśatadarīḥ pūrayanbhūrighōṣaiḥ ।
śārvaḥ sauvarṇaśailapratimapṛthuvapuḥ sarvavighnāpahartā
śarvāṇyāḥ pūrvasūnuḥ sa bhavatu bhavatāṃ svastidō hastivaktraḥ ॥ 7 ॥
Gaṇeśa — the first-born of the Goddess, with his broad elephant-forehead — fills the caves of Kailāsa with the deep hum of bees drawn by the fragrance of ichor flowing from his temples. He who is worshipped before all endeavors blesses this praise of his father.
॥ ८ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 8
यः पुण्यैर्देवतानां समजनि शिवयोः श्लाघ्यवीर्यैकमत्या-
-द्यन्नाम्नि श्रूयमाणे दितिजभटघटा भीतिभारं भजन्ते ।
भूयात्सोऽयं विभूत्यै निशितशरशिखापाटितक्रौञ्चशैलः
संसारागाधकूपोदरपतितसमुत्तारकस्तारकारिः ॥ 8 ॥
yaḥ puṇyairdēvatānāṃ samajani śivayōḥ ślāghyavīryaikamatyā-
-dyannāmni śrūyamāṇē ditijabhaṭaghaṭā bhītibhāraṃ bhajantē ।
bhūyātsō'yaṃ vibhūtyai niśitaśaraśikhāpāṭitakrauñchaśailaḥ
saṃsārāgādhakūpōdarapatitasamuttārakastārakāriḥ ॥ 8 ॥
Skanda — the destroyer of Tāraka, born to vanquish the demon-sons of Diti — is he at whose very name the vast armies of asuras scatter in every direction. He who split the Krauñca mountain with his vel (lance) — may that divine general, Kārttikeya, protect us.
॥ ९ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 9
आरूढः प्रौढवेगप्रविजितपवनं तुङ्गतुङ्गं तुरङ्गं
चेलं नीलं वसानः करतलविलसत्काण्डकोदण्डदण्डः ।
रागद्वेषादिनानाविधमृगपटलीभीतिकृद्भूतभर्ता
कुर्वन्नाखेटलीलां परिलसतु मनःकानने मामकीने ॥ 9 ॥
ārūḍhaḥ prauḍhavēgapravijitapavanaṃ tuṅgatuṅgaṃ turaṅgaṃ
chēlaṃ nīlaṃ vasānaḥ karatalavilasatkāṇḍakōdaṇḍadaṇḍaḥ ।
rāgadvēṣādinānāvidhamṛgapaṭalībhītikṛdbhūtabhartā
kurvannākhēṭalīlāṃ parilasatu manaḥkānanē māmakīnē ॥ 9 ॥
Like a skilled hunter mounted on a swift steed, Śiva rides through the forest of the mind — hunting with his three-eyed gaze the fierce deer of desire (rāga) and the deer of hatred (dveṣa). May that divine hunter, who purifies the inner forest of our passions, protect us always.
॥ १० ॥♪ CHANTING NOW
Verse 10
अम्भोजाभ्यां च रम्भारथचरणलताद्वन्द्वकुम्भीन्द्रकुम्भै-
-र्बिम्बेनेन्दोश्च कम्बोरुपरि विलसता विद्रुमेणोत्पलाभ्याम् ।
अम्भोदेनापि सम्भावितमुपजनिताडम्बरं शम्बरारेः
शम्भोः सम्भोगयोग्यं किमपि धनमिदं सम्भवेत्सम्पदे नः ॥ 10 ॥
ambhōjābhyāṃ cha rambhārathacharaṇalatādvandvakumbhīndrakumbhai-
-rbimbēnēndōścha kambōrupari vilasatā vidrumēṇōtpalābhyām ।
ambhōdēnāpi sambhāvitamupajanitāḍambaraṃ śambarārēḥ
śambhōḥ sambhōgayōgyaṃ kimapi dhanamidaṃ sambhavētsampadē naḥ ॥ 10 ॥
The divine hall on Kailāsa — inlaid with pearls and rubies on its floor, its walls hung with the golden palaces of the direction-lords — contains Pārvatī's celestial garden where wish-fulfilling trees bloom. In that radiant assembly-hall, Śiva presides in eternal splendor.
॥ ११ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 11
वेणीसौभाग्यविस्मापिततपनसुताचारुवेणीविलासा-
-न्वाणीनिर्धूतवाणीकरतलविधृतोदारवीणाविरावान् ।
एणीनेत्रान्तभङ्गीनिरसननिपुणापाङ्गकोणानुपासे
शोणान्प्राणानुदूढप्रतिनवसुषमाकन्दलानिन्दुमौलेः ॥ 11 ॥
vēṇīsaubhāgyavismāpitatapanasutāchāruvēṇīvilāsā-
-nvāṇīnirdhūtavāṇīkaratalavidhṛtōdāravīṇāvirāvān ।
ēṇīnētrāntabhaṅgīnirasananipuṇāpāṅgakōṇānupāsē
śōṇānprāṇānudūḍhapratinavasuṣamākandalānindumauḻēḥ ॥ 11 ॥
In that luminous hall, the reddish glow of Indumaulin — the moon-crested one — suffuses everything with a tender light. Celestial musicians play the vīṇā with consummate skill, and the deer-eyed Apsarās cast oblique glances, filling the assembly with grace and beauty.
॥ १२ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 12
नृत्तारम्भेषु हस्ताहतमुरजधिमिद्धिङ्कृतैरत्युदारै-
-श्चित्तानन्दं विधत्ते सदसि भगवतः सन्ततं यः स नन्दी ।
चण्डीशाद्यास्तथान्ये चतुरगुणगणप्रीणितस्वामिसत्का-
-रोत्कर्षोद्यत्प्रसादाः प्रमथपरिबृढाः पान्तु सन्तोषिणो नः ॥ 12 ॥
nṛttārambhēṣu hastāhatamurajadhimiddhiṅkṛtairatyudārai-
-śchittānandaṃ vidhattē sadasi bhagavataḥ santataṃ yaḥ sa nandī ।
chaṇḍīśādyāstathānyē chaturaguṇagaṇaprīṇitasvāmisatkā-
-rōtkarṣōdyatprasādāḥ pramathaparibṛḍhāḥ pāntu santōṣiṇō naḥ ॥ 12 ॥
In the divine assembly, Nandī beats the mṛdaṅga drum whose sound reverberates through all the worlds. The Pramathas — Chaṇḍeśa and others, the beloved attendants of Śiva — bring their singular joy to the celestial gathering, filling it with festive celebration.
॥ १३ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 13
मुक्तामाणिक्यजालैः परिकलितमहासालमालोकनीयं
प्रत्युप्तानर्घरत्नैर्दिशि दिशि भवनैः कल्पितैर्दिक्पतीनाम् ।
उद्यानैरद्रिकन्यापरिजनवनितामाननीयैः परीतं
हृद्यं हृद्यस्तु नित्यं मम भुवनपतेर्धाम सोमार्धमौलेः ॥ 13 ॥
muktāmāṇikyajālaiḥ parikalitamahāsālamālōkanīyaṃ
pratyuptānargharatnairdiśi diśi bhavanaiḥ kalpitairdikpatīnām ।
udyānairadrikanyāparijanavanitāmānanīyaiḥ parītaṃ
hṛdyaṃ hṛdyastu nityaṃ mama bhuvanapatērdhāma sōmārdhamauḻēḥ ॥ 13 ॥
The assembly hall's ceiling is studded with the finest gems of Indra's treasury; atop its gleaming pillars rest golden water-pots filled with sacred water, adorned with mango leaves and crowned with coconuts — auspicious beyond measure.
॥ १४ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 14
स्तम्भैर्जम्भारिरत्नप्रवरविरचितैः सम्भृतोपान्तभागं
शुम्भत्सोपानमार्गं शुचिमणिनिचयैर्गुम्भितानल्पशिल्पम् ।
कुम्भैः सम्पूर्णशोभं शिरसि सुघटितैः शातकुम्भैरपङ्कैः
शम्भोः सम्भावनीयं सकलमुनिजनैः स्वस्तिदं स्यात्सदो नः ॥ 14 ॥
stambhairjambhāriratnapravaravirachitaiḥ sambhṛtōpāntabhāgaṃ
śumbhatsōpānamārgaṃ śuchimaṇinichayairgumbhitānalpaśilpam ।
kumbhaiḥ sampūrṇaśōbhaṃ śirasi sughaṭitaiḥ śātakumbhairapaṅkaiḥ
śambhōḥ sambhāvanīyaṃ sakalamunijanaiḥ svastidaṃ syātsadō naḥ ॥ 14 ॥
The four legs of Śiva's celestial throne are fashioned from solid gold set with the nine precious gems; upon it is spread a fine, soft garment white as the moon. That supreme throne, the seat of the lord of the universe, awaits the one whose feet alone are worthy of it.
॥ १५ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 15
न्यस्तो मध्ये सभायाः परिसरविलसत्पादपीठाभिरामो
हृद्यः पादैश्चतुर्भिः कनकमणिमयैरुच्चकैरुज्ज्वलात्मा ॥
वासोरत्नेन केनाप्यधिकमृदुतरेणास्तृतो विस्तृतश्रीः
पीठः पीडाभरं नः शमयतु शिवयोः स्वैरसंवासयोग्यः ॥ 15 ॥
nyastō madhyē sabhāyāḥ parisaravilasatpādapīṭhābhirāmō
hṛdyaḥ pādaiśchaturbhiḥ kanakamaṇimayairuchchakairujjvalātmā ॥
vāsōratnēna kēnāpyadhikamṛdutarēṇāstṛtō vistṛtaśrīḥ
pīṭhaḥ pīḍābharaṃ naḥ śamayatu śivayōḥ svairasaṃvāsayōgyaḥ ॥ 15 ॥
The assembly of Kailāsa is complete: the wish-fulfilling garden of Pārvatī blooms in its court, the palaces of the direction-lords gleam at its perimeter, and the celestial Apasarās move in graceful procession. This is the divine durbar where Śiva, the lord of all, holds eternal sway.
॥ १६ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 16
आसीनस्याधिपीठं त्रिजगदधिपतेरङ्घ्रिपीठानुषक्तौ
पाथोजाभोगभाजौ परिमृदुलतलोल्लासिपद्मादिरेखौ ।
पातां पादावुभौ तौ नमदमरकिरीटोल्लसच्चारुहीर-
-श्रेणीशोणायमानोन्नतनखदशकोद्भासमानौ समानौ ॥ 16 ॥
āsīnasyādhipīṭhaṃ trijagadadhipatēraṅghripīṭhānuṣaktau
pāthōjābhōgabhājau parimṛdulatalōllāsipadmādirēkhau ।
pātāṃ pādāvubhau tau namadamarakirīṭōllasachchāruhīra-
-śrēṇīśōṇāyamānōnnatanakhadaśakōdbhāsamānau samānau ॥ 16 ॥
Those two feet of Śiva — full of lotus-softness, displaying on their soles all the auspicious marks (lotus, conch, discus, ankuśa, and more) — are reddened at the toenails by the touched crowns of bowing gods. May those feet, the very refuge of the universe, be our refuge too.
॥ १७ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 17
यन्नादो वेदवाचां निगदति निखिलं लक्षणं पक्षिकेतु-
-र्लक्ष्मीसम्भोगसौख्यं विरचयति ययोश्चापरे रूपभेदे ।
शम्भोः सम्भावनीये पदकमलसमासङ्गतस्तुङ्गशोभे
माङ्गल्यं नः समग्रं सकलसुखकरे नूपुरे पूरयेताम् ॥ 17 ॥
yannādō vēdavāchāṃ nigadati nikhilaṃ lakṣaṇaṃ pakṣikētu-
-rlakṣmīsambhōgasaukhyaṃ virachayati yayōśchāparē rūpabhēdē ।
śambhōḥ sambhāvanīyē padakamalasamāsaṅgatastuṅgaśōbhē
māṅgaḻyaṃ naḥ samagraṃ sakalasukhakarē nūpurē pūrayētām ॥ 17 ॥
The anklets (nūpuras) on Śiva's feet ring with a sound that is itself the declaration of all Vedic marks and mantras. Even Lakṣmī, hearing that sound, is filled with delight — for the anklets of Śaṃbhu are the very ornament of eternal fortune.
॥ १८ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 18
अङ्गे शृङ्गारयोनेः सपदि शलभतां नेत्रवह्नौ प्रयाते
शत्रोरुद्धृत्य तस्मादिषुधियुगमधो न्यस्तमग्रे किमेतत् ।
शङ्कामित्थं नतानाममरपरिषदामन्तरङ्कूरयत्त-
-त्सङ्घातं चारु जङ्घायुगमखिलपतेरंहसां संहरेन्नः ॥ 18 ॥
aṅgē śṛṅgārayōnēḥ sapadi śalabhatāṃ nētravahnau prayātē
śatrōruddhṛtya tasmādiṣudhiyugamadhō nyastamagrē kimētat ।
śaṅkāmitthaṃ natānāmamarapariṣadāmantaraṅkūrayatta-
-tsaṅghātaṃ chāru jaṅghāyugamakhilapatēraṃhasāṃ saṃharēnnaḥ ॥ 18 ॥
When the gods beheld Śiva's radiant shanks (jaṅghās), they wondered among themselves: had Kāma's golden quiver somehow escaped the fire of Śiva's third eye and fallen to earth, transformed into these shining limbs? Such is their perfect golden luster and smooth beauty.
॥ १९ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 19
जानुद्वन्द्वेन मीनध्वजनृवरसमुद्रोपमानेन साकं
राजन्तौ राजरम्भाकरिकरकनकस्तम्भसम्भावनीयौ ।
ऊरू गौरीकराम्भोरुहसरससमामर्दनानन्दभाजौ
चारू दूरीक्रियास्तां दुरितमुपचितं जन्मजन्मान्तरे नः ॥ 19 ॥
jānudvandvēna mīnadhvajanṛvarasamudrōpamānēna sākaṃ
rājantau rājarambhākarikarakanakastambhasambhāvanīyau ।
ūrū gaurīkarāmbhōruhasarasasamāmardanānandabhājau
chārū dūrīkriyāstāṃ duritamupachitaṃ janmajanmāntarē naḥ ॥ 19 ॥
The thighs (ūrus) of Śiva are like twin pillars of the purest gold, fashioned to the dimensions of the finest elephant — firm, broad, and supremely beautiful. They are the object of Pārvatī's devoted attention, caressed by her lotus-hands in playful, loving contemplation.
॥ २० ॥♪ CHANTING NOW
Verse 20
आमुक्तानर्घरत्नप्रकरकरपरिष्वक्तकल्याणकाञ्ची-
-दाम्ना बद्देन दुग्धद्युतिनिचयमुषा चीनपट्टाम्बरेण ।
संवीते शैलकन्यासुचरितपरिपाकायमाणे नितम्बे
नित्यं नर्नर्तु चित्तं मम निखिलजगत्स्वामिनः सोममौलेः ॥ 20 ॥
āmuktānargharatnaprakarakarapariṣvaktakaḻyāṇakāñchī-
-dāmnā baddēna dugdhadyutinichayamuṣā chīnapaṭṭāmbarēṇa ।
saṃvītē śailakanyāsucharitaparipākāyamāṇē nitambē
nityaṃ narnartu chittaṃ mama nikhilajagatsvāminaḥ sōmamauḻēḥ ॥ 20 ॥
Around Śiva's hips (nitamba) — broad and white as milk, covered in Chinese silk — gleams the kāñcī girdle set with precious gems: sapphires, rubies, and pearls flashing like lightning. That ornament declares the fullness and perfection of his divine form.
॥ २१ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 21
सन्ध्याकालानुरज्यद्दिनकरसरुचा कालधौतेन गाढं
व्यानद्धः स्निग्धमुग्धः सरसमुदरबन्धेन वीतोपमेन ।
उद्दीप्तैः स्वप्रकाशैरुपचितमहिमा मन्मथारेरुदारो
मध्यो मिथ्यार्थसध्र्यङ्मम दिशतु सदा सङ्गतिं मङ्गलानाम् ॥ 21 ॥
sandhyākālānurajyaddinakarasaruchā kāladhautēna gāḍhaṃ
vyānaddhaḥ snigdhamugdhaḥ sarasamudarabandhēna vītōpamēna ।
uddīptaiḥ svaprakāśairupachitamahimā manmathārērudārō
madhyō mithyārthasadhryaṅmama diśatu sadā saṅgatiṃ maṅgaḻānām ॥ 21 ॥
Śiva's waist (madhya) is slender as the middle of sunset clouds — bound by the garland of his sacred thread and the glow of divine fire. Incomparable, self-luminous, it defies all description: the meeting-point of the divine form's two halves, held in perfect cosmic balance.
॥ २२ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 22
नाभीचक्रालवालान्नवनवसुषमादोहदश्रीपरीता-
-दुद्गच्छन्ती पुरस्तादुदरपथमतिक्रम्य वक्षः प्रयान्ति ।
श्यामा कामागमार्थप्रकथनलिपिवद्भासते या निकामं
सा मा सोमार्धमौलेः सुखयतु सततं रोमवल्लीमतल्ली ॥ 22 ॥
nābhīchakrālavālānnavanavasuṣamādōhadaśrīparītā-
-dudgachChantī purastādudarapathamatikramya vakṣaḥ prayānti ।
śyāmā kāmāgamārthaprakathanalipivadbhāsatē yā nikāmaṃ
sā mā sōmārdhamauḻēḥ sukhayatu satataṃ rōmavallīmatallī ॥ 22 ॥
The fine line of hair (roma-valli) ascending from Śiva's navel is like the flowing script of the Kāma-āgama — the sacred text of divine love — written in living letters upon his divine body. Those who can read it find inscribed there the deepest secrets of creation.
॥ २३ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 23
आश्लेषेष्वद्रिजायाः कठिनकुचतटीलिप्तकाश्मीरपङ्क-
-व्यासङ्गादुद्यदर्कद्युतिभिरुपचितस्पर्धमुद्दामहृद्यम् ।
दक्षारातेरुदूढप्रतिनवमणिमालावलीभासमानं
वक्षो विक्षोभिताघं सततनतिजुषां रक्षतादक्षतं नः ॥ 23 ॥
āślēṣēṣvadrijāyāḥ kaṭhinakuchataṭīliptakāśmīrapaṅka-
-vyāsaṅgādudyadarkadyutibhirupachitaspardhamuddāmahṛdyam ।
dakṣārātērudūḍhapratinavamaṇimālāvalībhāsamānaṃ
vakṣō vikṣōbhitāghaṃ satatanatijuṣāṃ rakṣatādakṣataṃ naḥ ॥ 23 ॥
Śiva's chest (vakṣas) — adorned with gem-garlands and tinged with saffron from Pārvatī's embrace — is the eternal shelter for all who bow before him. From that chest, which holds the three worlds within itself, pours forth the stream of compassion that sustains all beings.
॥ २४ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 24
वामाङ्के विस्फुरन्त्याः करतलविलसच्चारुरक्तोत्पलायाः
कान्ताया वामवक्षोरुहभरशिखरोन्मर्दनव्यग्रमेकम् ।
अन्यांस्त्रीनप्युदारान्वरपरशुमृगालङ्कृतानिन्दुमौले-
-र्बाहूनाबद्धहेमाङ्गदमणिकटकानन्तरालोकयामः ॥ 24 ॥
vāmāṅkē visphurantyāḥ karatalavilasachchāruraktōtpalāyāḥ
kāntāyā vāmavakṣōruhabharaśikharōnmardanavyagramēkam ।
anyāṃstrīnapyudārānvaraparaśumṛgālaṅkṛtānindumauḻē-
-rbāhūnābaddhahēmāṅgadamaṇikaṭakānantarālōkayāmaḥ ॥ 24 ॥
Śiva's four arms (bāhus) span the three worlds: one arm holds Pārvatī close in tender embrace; one bears the battle-axe; one carries the trembling deer; and the fourth extends in abhaya-mudrā — the gesture of fearlessness — granting refuge to all who come to him.
॥ २५ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 25
सम्भ्रान्तायाः शिवायाः पतिविलयभिया सर्वलोकोपतापा-
-त्संविग्नस्यापि विष्णोः सरभसमुभयोर्वारणप्रेरणाभ्याम् ।
मध्ये त्रैशङ्कवीयामनुभवति दशां यत्र हालाहलोष्मा
सोऽयं सर्वापदां नः शमयतु निचयं नीलकण्ठस्य कण्ठः ॥ 25 ॥
sambhrāntāyāḥ śivāyāḥ pativilayabhiyā sarvalōkōpatāpā-
-tsaṃvignasyāpi viṣṇōḥ sarabhasamubhayōrvāraṇaprēraṇābhyām ।
madhyē traiśaṅkavīyāmanubhavati daśāṃ yatra hālāhalōṣmā
sō'yaṃ sarvāpadāṃ naḥ śamayatu nichayaṃ nīlakaṇṭhasya kaṇṭhaḥ ॥ 25 ॥
When Śiva's throat (kaṇṭha) turned blue from holding the hālāhala poison that arose from the churning of the ocean — as Pārvatī clutched his arm in terror and Viṣṇu urged him on — that moment of cosmic sacrifice became his eternal mark: Nīlakaṇṭha, the blue-throated one, protector of all worlds.
॥ २६ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 26
हृद्यैरद्रीन्द्रकन्यामृदुदशनपदैर्मुद्रितो विद्रुमश्री-
-रुद्द्योतन्त्या नितान्तं धवलधवलया मिश्रितो दन्तकान्त्या ।
मुक्तामाणिक्यजालव्यतिकरसदृशा तेजसा भासमानः
सद्योजातस्य दद्यादधरमणिरसौ सम्पदां सञ्चयं नः ॥ 26 ॥
hṛdyairadrīndrakanyāmṛdudaśanapadairmudritō vidrumaśrī-
-ruddyōtantyā nitāntaṃ dhavaladhavalayā miśritō dantakāntyā ।
muktāmāṇikyajālavyatikarasadṛśā tējasā bhāsamānaḥ
sadyōjātasya dadyādadharamaṇirasau sampadāṃ sañchayaṃ naḥ ॥ 26 ॥
Śiva's lower lip (adhara) bears the loving imprints of Pārvatī's teeth — marks that glow like coral against the pearl-and-ruby luster of his face. That lip — bitten in the passion of divine love — is itself a Tantric text, teaching that the highest bliss arises from the union of Śiva and Śakti.
॥ २७ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 27
कर्णालङ्कारनानामणिनिकररुचां सञ्चयैरञ्चितायां
वर्ण्यायां स्वर्णपद्मोदरपरिविलसत्कर्णिकासन्निभायाम् ।
पद्धत्यां प्राणवायोः प्रणतजनहृदम्भोजवासस्य शम्भो-
-र्नित्यं नश्चित्तमेतद्विरचयतु सुखेनासिकां नासिकायाम् ॥ 27 ॥
karṇālaṅkāranānāmaṇinikararuchāṃ sañchayairañchitāyāṃ
varṇyāyāṃ svarṇapadmōdaraparivilasatkarṇikāsannibhāyām ।
paddhatyāṃ prāṇavāyōḥ praṇatajanahṛdambhōjavāsasya śambhō-
-rnityaṃ naśchittamētadvirachayatu sukhēnāsikāṃ nāsikāyām ॥ 27 ॥
Śiva's nose (nāsikā) is perfectly formed — like the golden pistil of a lotus flower. It is the path through which the prāṇa-vāyu moves in and out, regulating the universe. In the hearts of yogīs, Śiva himself is meditated upon as seated at the tip of that same nose-breath.
॥ २८ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 28
अत्यन्तं भासमाने रुचिरतररुचां सङ्गमात्सन्मणीना-
-मुद्यच्चण्डांशुधामप्रसरनिरसनस्पष्टदृष्टापदाने ।
भूयास्तां भूतये नः करिवरजयिनः कर्णपाशावलम्बे
भक्तालीभालसज्जज्जनिमरणलिपेः कुण्डले कुण्डले ते ॥ 28 ॥
atyantaṃ bhāsamānē ruchiratararuchāṃ saṅgamātsanmaṇīnā-
-mudyachchaṇḍāṃśudhāmaprasaranirasanaspaṣṭadṛṣṭāpadānē ।
bhūyāstāṃ bhūtayē naḥ karivarajayinaḥ karṇapāśāvalambē
bhaktālībhālasajjajjanimaraṇalipēḥ kuṇḍalē kuṇḍalē tē ॥ 28 ॥
Śiva's earrings (kuṇḍalas) outshine the noon-day sun in brilliance — and in their polished surface is engraved, for those with eyes to see, the entire record of every devotee's births and deaths, their karmas and their journey toward liberation.
॥ २९ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 29
याभ्यां कालव्यवस्था भवति तनुमतां यो मुखं देवतानां
येषामाहुः स्वरूपं जगति मुनिवरा देवतानां त्रयीं ताम् ।
रुद्राणीवक्त्रपङ्केरुहसततविहारोत्सुकेन्दिन्दिरेभ्य-
-स्तेभ्यस्त्रिभ्यः प्रणामाञ्जलिमुपरचये त्रीक्षणस्येक्षणेभ्यः ॥ 29 ॥
yābhyāṃ kālavyavasthā bhavati tanumatāṃ yō mukhaṃ dēvatānāṃ
yēṣāmāhuḥ svarūpaṃ jagati munivarā dēvatānāṃ trayīṃ tām ।
rudrāṇīvaktrapaṅkēruhasatatavihārōtsukēndindirēbhya-
-stēbhyastribhyaḥ praṇāmāñjalimuparachayē trīkṣaṇasyēkṣaṇēbhyaḥ ॥ 29 ॥
Śiva's three eyes (trikṣaṇas) are the Three Vedas made manifest. His two natural eyes govern the flow of time — sun and moon — while the third eye is the fire that knows no obstruction. Together, those eyes sought by bees in Rudrāṇī's lotus-face order all of creation.
॥ ३० ॥♪ CHANTING NOW
Verse 30
वामं वामाङ्कगाया वदनसरसिजे व्यावलद्वल्लभाया
व्यानम्रेष्वन्यदन्यत्पुनरलिकभवं वीतनिःशेषरौक्ष्यम् ।
भूयो भूयोपि मोदान्निपतदतिदयाशीतलं चूतबाणे
दक्षारेरीक्षणानां त्रयमपहरतादाशु तापत्रयं नः ॥ 30 ॥
vāmaṃ vāmāṅkagāyā vadanasarasijē vyāvaladvallabhāyā
vyānamrēṣvanyadanyatpunaralikabhavaṃ vītaniḥśēṣaraukṣyam ।
bhūyō bhūyōpi mōdānnipatadatidayāśītalaṃ chūtabāṇē
dakṣārērīkṣaṇānāṃ trayamapaharatādāśu tāpatrayaṃ naḥ ॥ 30 ॥
His left eye — cool as the moon, forever turned toward Pārvatī in tender regard. His right eye — bright as the sun, surveying all three worlds. His forehead eye — blazing fire, the destroyer of all darkness and delusion. Together, these three remove the three kinds of suffering from all who behold them.
॥ ३१ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 31
यस्मिन्नर्धेन्दुमुग्धद्युतिनिचयतिरस्कारनिस्तन्द्रकान्तौ
काश्मीरक्षोदसङ्कल्पतमिव रुचिरं चित्रकं भाति नेत्रम् ।
तस्मिन्नुल्लीलचिल्लीनटवरतरुणीलास्यरङ्गायमाणे
कालारेः फालदेशे विहरतु हृदयं वीतचिन्तान्तरं नः ॥ 31 ॥
yasminnardhēndumugdhadyutinichayatiraskāranistandrakāntau
kāśmīrakṣōdasaṅkalpatamiva ruchiraṃ chitrakaṃ bhāti nētram ।
tasminnullīlachillīnaṭavarataruṇīlāsyaraṅgāyamāṇē
kālārēḥ phāladēśē viharatu hṛdayaṃ vītachintāntaraṃ naḥ ॥ 31 ॥
On Śiva's forehead (phāla) gleams the crescent moon — yet its natural glow is softened by the brilliant saffron tilaka. The eyebrows, curving like the bows of celestial dancing-girls, move with every expression, drawing all gazes upward toward that luminous forehead.
॥ ३२ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 32
स्वामिन्गङ्गामिवाङ्गीकुरु तव शिरसा मामपीत्यर्थयन्तीं
धन्यां कन्यां खरांशोः शिरसि वहति किं न्वेष कारुण्यशाली ।
इत्थं शङ्कां जनानां जनयदतिघनं कैशिकं कालमेघ-
-च्छायं भूयादुदारं त्रिपुरविजयिनः श्रेयसे भूयसे नः ॥ 32 ॥
svāmingaṅgāmivāṅgīkuru tava śirasā māmapītyarthayantīṃ
dhanyāṃ kanyāṃ kharāṃśōḥ śirasi vahati kiṃ nvēṣa kāruṇyaśālī ।
itthaṃ śaṅkāṃ janānāṃ janayadatighanaṃ kaiśikaṃ kālamēgha-
-chChāyaṃ bhūyādudāraṃ tripuravijayinaḥ śrēyasē bhūyasē naḥ ॥ 32 ॥
Śiva's matted locks (kaiśika) are dark as rain-laden clouds, filled with the Gaṅgā who begs to be accepted within them. That same hair that once conquered the braided tresses of Tripura's wives — let it stream across all the worlds, bringing the sacred river's blessing to every being.
॥ ३३ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 33
शृङ्गाराकल्पयोग्यैः शिखरिवरसुतासत्सखीहस्तलूनैः
सूनैराबद्धमालावलिपरिविलसत्सौरभाकृष्टभृङ्गम् ।
तुङ्गं माणिक्यकान्त्या परिहसितसुरावासशैलेन्द्रशृङ्गं
सङ्घं नः सङ्कटानां विघटयतु सदा काङ्कटीकं किरीटम् ॥ 33 ॥
śṛṅgārākalpayōgyaiḥ śikharivarasutāsatsakhīhastalūnaiḥ
sūnairābaddhamālāvaliparivilasatsaurabhākṛṣṭabhṛṅgam ।
tuṅgaṃ māṇikyakāntyā parihasitasurāvāsaśailēndraśṛṅgaṃ
saṅghaṃ naḥ saṅkaṭānāṃ vighaṭayatu sadā kāṅkaṭīkaṃ kirīṭam ॥ 33 ॥
The crown (kirīṭa) of Śiva — adorned with flowers strung by Pārvatī's playful companions — blazes like a ruby beacon, visible across the three worlds. That crown which removes all difficulties (vighnas) from those who meditate upon it is itself a proof of Śiva's unmatched sovereignty.
॥ ३४ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 34
वक्राकारः कलङ्की जडतनुरहमप्यङ्घ्रिसेवानुभावा-
-दुत्तंसत्वं प्रयातः सुलभतरघृणास्यन्दिनश्चन्द्रमौलेः ।
तत्सेवन्तां जनौघाः शिवमिति निजयावस्थयैव ब्रुवाणं
वन्दे देवस्य शम्भोर्मुकुटसुघटितं मुग्धपीयूषभानुम् ॥ 34 ॥
vakrākāraḥ kalaṅkī jaḍatanurahamapyaṅghrisēvānubhāvā-
-duttaṃsatvaṃ prayātaḥ sulabhataraghṛṇāsyandinaśchandramauḻēḥ ।
tatsēvantāṃ janaughāḥ śivamiti nijayāvasthayaiva bruvāṇaṃ
vandē dēvasya śambhōrmukuṭasughaṭitaṃ mugdhapīyūṣabhānum ॥ 34 ॥
The crescent moon (candra-mauli) on Śiva's crown — itself crooked, spotted, and diminished — has been elevated beyond its natural station solely by its service at Śiva's feet. It now declares by its own shining example: 'Serve Śiva, and even the most blemished and faded being is exalted to the crown of the universe.'
॥ ३५ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 35
कान्त्या सम्फुल्लमल्लीकुसुमधवलया व्याप्य विश्वं विराज-
-न्वृत्ताकारो वितन्वन्मुहुरपि च परां निर्वृतिं पादभाजाम् ।
सानन्दं नन्दिदोष्णा मणिकटकवता वाह्यमानः पुरारेः
श्वेतच्छत्राख्यशीतद्युतिrapहरतादापदस्तापदा नः ॥ 35 ॥
kāntyā samphullamallīkusumadhavaḻayā vyāpya viśvaṃ virāja-
-nvṛttākārō vitanvanmuhurapi cha parāṃ nirvṛtiṃ pādabhājām ।
sānandaṃ nandidōṣṇā maṇikaṭakavatā vāhyamānaḥ purārēḥ
śvētachChatrākhyaśītadyutirapaharatādāpadastāpadā naḥ ॥ 35 ॥
Over Śiva's head is held the white parasol (śveta-chhattra) — white as jasmine, as milk, as moonlight — carried by Nandī whose wrists are adorned with gem-bracelets. That parasol spreads its white canopy across all the worlds, filling them with the cool, pure light of Śiva's sovereignty.
॥ ३६ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 36
दिव्याकल्पोज्ज्वलानां शिवगिरिसुतयोः पार्श्वयोराश्रितानां
रुद्राणीसत्सखीनां मदतरलकटाक्षाञ्चलैरञ्चितानाम् ।
उद्वेल्लद्बाहुवल्लीविलसनसमये चामरान्दोलनीना-
-मुद्भूतः कङ्कणालीवलयकलकलो वारयेदापदो नः ॥ 36 ॥
divyākalpōjjvalānāṃ śivagirisutayōḥ pārśvayōrāśritānāṃ
rudrāṇīsatsakhīnāṃ madataralakaṭākṣāñchalairañchitānām ।
udvēlladbāhuvallīvilasanasamayē chāmarāndōlanīnā-
-mudbhūtaḥ kaṅkaṇālīvalayakalakalō vārayēdāpadō naḥ ॥ 36 ॥
The bangles (kaṅkaṇas) on the wrists of Pārvatī's companions jingle in rhythmic music as they wave the cāmaras (fly-whisks) before Śiva. That sound — delicate, rhythmic, silver — mingles with the music of the assembly and rises to fill the vault of Kailāsa.
॥ ३७ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 37
स्वर्गौकःसुन्दरीणां सुललितवपुषां स्वामिसेवापराणां
वल्गद्भूषाणि वक्राम्बुजपरिविगलन्मुग्धगीतामृतानि ।
नित्यं नृत्तान्युपासे भुजविधुतिपदन्यासभावावलोक-
-प्रत्युद्यत्प्रीतिमाद्यत्प्रमथनटनटीदत्तसम्भावनानि ॥ 37 ॥
svargaukaḥsundarīṇāṃ sulalitavapuṣāṃ svāmisēvāparāṇāṃ
valgadbhūṣāṇi vakrāmbujaparivigalanmugdhagītāmṛtāni ।
nityaṃ nṛttānyupāsē bhujavidhutipadanyāsabhāvāvalōka-
-pratyudyatprītimādyatpramathanaṭanaṭīdattasambhāvanāni ॥ 37 ॥
In the divine assembly, celestial ladies move in graceful dance — their arm-movements (mudrās) as eloquent as poetry, their footwork precise as meter. Their melodious songs fill the hall, and with each gesture they seem to offer the beauty of the entire universe back to its source.
॥ ३८ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 38
स्थानप्राप्त्या स्वराणां किमपि विशदतां व्यञ्जयन्मञ्जुवीणा-
-स्वानावच्छिन्नतालक्रमममृतमिवास्वाद्यमानं शिवाभ्याम् ।
नानारागातिहृद्यं नवरसमधुरस्तोत्रजातानुविद्धं
गानं वीणामहर्षेः कलमतिललितं कर्णपूरयतां नः ॥ 38 ॥
sthānaprāptyā svarāṇāṃ kimapi viśadatāṃ vyañjayanmañjuvīṇā-
-svānāvachChinnatālakramamamṛtamivāsvādyamānaṃ śivābhyām ।
nānārāgātihṛdyaṃ navarasamadhurastōtrajātānuviddhaṃ
gānaṃ vīṇāmaharṣēḥ kalamatilalitaṃ karṇapūrayatāṃ naḥ ॥ 38 ॥
The vīṇā of Nārada resounds in Śiva's assembly, filling it with all the classical rāgas. Each rāga carries a different mood (rasa) — from heroic to tender, from furious to peaceful — and the nine flavors (navarasa) rise together in one great flood of musical offering to Śiva.
॥ ३९ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 39
चेतो जातप्रमोदं सपदि विदधती प्राणिनां वाणिनीनां
पाणिद्वन्द्वाग्रजाग्रत्सुललितरणितस्वर्णतालानुकूला ।
स्वीयारावेण पाथोधररवपटुना नादयन्ती मयूरीं
मायूरी मन्दभावं मणिमुरजभवा मार्जना मार्जयेन्नः ॥ 39 ॥
chētō jātapramōdaṃ sapadi vidadhatī prāṇināṃ vāṇinīnāṃ
pāṇidvandvāgrajāgratsulalitaraṇitasvarṇatālānukūlā ।
svīyārāvēṇa pāthōdhararavapaṭunā nādayantī mayūrīṃ
māyūrī mandabhāvaṃ maṇimurajabhavā mārjanā mārjayēnnaḥ ॥ 39 ॥
The mṛdaṅga drums played by the speech-goddesses (Vāk-devīs) thunder like monsoon clouds across Kailāsa. The golden tāla-cymbals ring out in perfect rhythm. Together, these sounds make the peacocks spread their fans and dance — and the entire mountain becomes a living concert of cosmic joy.
॥ ४० ॥♪ CHANTING NOW
Verse 40
देवेभ्यो दानवेभ्यः पितृमुनिपरिषत्सिद्धविद्याधरेभ्यः
साध्येभ्यश्चारणेभ्यो मनुजपशुपतज्जातिकीटादिकेभ्यः ।
श्रीकैलासप्ररूढास्तृणविटपिमुखाश्चापि ये सन्ति तेभ्यः
सर्वेभ्यो निर्विचारं नतिमुपरचये शर्वपादाश्रयेभ्यः ॥ 40 ॥
dēvēbhyō dānavēbhyaḥ pitṛmunipariṣatsiddhavidyādharēbhyaḥ
sādhyēbhyaśchāraṇēbhyō manujapaśupatajjātikīṭādikēbhyaḥ ।
śrīkailāsaprarūḍhāstṛṇaviṭapimukhāśchāpi yē santi tēbhyaḥ
sarvēbhyō nirvichāraṃ natimuparachayē śarvapādāśrayēbhyaḥ ॥ 40 ॥
I offer salutation to all beings gathered at the feet of Śarva — from the highest gods (suras) to the most powerful demons (asuras), from the sacred rivers to the smallest insects, from the great forests to the individual blades of grass growing on Kailāsa's slopes. All of them, without exception, find their completion at Śiva's feet.
॥ ४१ ॥♪ CHANTING NOW
Verse 41
ध्यायन्नित्थं प्रभाते प्रतिदिवसमिदं स्तोत्ररत्नं पठेद्यः
किं वा ब्रूमस्तदीयं सुचरितमथवा कीर्तयामः समासात् ।
सम्पज्जातं समग्रं सदसि बहुमतिं सर्वलोकप्रियत्वं
सम्प्राप्यायुःशतान्ते पदमयति परब्रह्मणो मन्मथारेः ॥ 41 ॥
dhyāyannitthaṃ prabhātē pratidivasamidaṃ stōtraratnaṃ paṭhēdyaḥ
kiṃ vā brūmastadīyaṃ sucharitamathavā kīrtayāmaḥ samāsāt ।
sampajjātaṃ samagraṃ sadasi bahumatiṃ sarvalōkapriyatvaṃ
samprāpyāyuḥśatāntē padamayati parabrahmaṇō manmathārēḥ ॥ 41 ॥
One who recites or hears this sacred description of Śiva's form — from his feet to his crown — shall be blessed with complete prosperity, the highest honor among all beings, universal love, and after a full life of one hundred years, shall attain the supreme state of Śiva-Brahman, beyond birth and death.
ॐ